پرش به محتوا 
پزشکی هسته‌ای
معاینات پزشکی هسته‌ای مجموعه‌ای از تصاویر با وضوح بالا را برای ارزیابی عملکرد اندام‌ها ارائه می‌دهند. برای این منظور، در پزشکی هسته‌ای، مقدار بسیار کمی از یک ماده رادیواکتیو با نیمه‌عمر کوتاه، در طی انجام اسکن هسته‌ای (Scintigraphy) و از طریق یک تزریق، وارد جریان خون می‌شود. پس از انجام اسکن، با استفاده از دستگاه‌های اندازه‌گیری بسیار حساس می‌توان توزیع زمانی و مکانی این ماده را در بدن اندازه‌گیری کرد و تصاویری را محاسبه کرد که بازتاب‌دهنده متابولیسم بدن هستند.
پزشکی هسته‌ای از پرتوهای یونیزان برای اهداف تشخیصی و درمانی استفاده می‌کند. با این حال، برخلاف رادیولوژی و پرتودرمانی، در این روش از یک منبع تابش خارجی مانند لامپ اشعه ایکس استفاده نمی‌شود؛ بلکه مواد رادیواکتیو که به آن‌ها رادیودارو (Radiopharmaceutical) گفته می‌شود، به بدن وارد شده و توسط آن جذب می‌شوند، بدون اینکه عملکرد بدن را تغییر دهند یا به آن آسیب برسانند.
با استفاده از رادیوداروهای مختلف، می‌توان اطلاعات مربوط به فرایندهای متابولیکی گوناگون را اندازه‌گیری و به‌صورت تصویری نمایش داد. به کمک دستگاه‌های اندازه‌گیری بسیار حساس، تابش ایجادشده به تصاویر تبدیل می‌شود و این امکان را فراهم می‌کند که اندام‌ها، عملکرد آن‌ها و حتی اختلالات موجود در آن‌ها مورد ارزیابی قرار گیرند.
معاینات پزشکی هسته‌ای شامل سه مرحله هستند:
در مرحله آماده‌سازی، ماده رادیواکتیو متناسب با نوع اسکن هسته‌ای آماده شده و سپس به بیمار تزریق می‌شود (معمولاً به‌صورت وریدی).
مرحله فنی شامل انجام اسکن هسته‌ای (Scintigraphy)، SPECT یا PET و همچنین ارزیابی تصاویر است.
پس از آن، مرحله اطلاع‌رسانی (تشخیص تخصصی) انجام می‌شود.
- اسکن غدد بزاقی
- اسکن غدد لنفاوی ناحیه کشاله ران
- اسکن غدد لنفاوی گردن
- اسکن غدد لنفاوی زیر بغل
-
اسکن عملکرد کلیه
- اسکن مجاری ادراری
- اسکن مغز
- اسکن پرفیوژن ریه
- اسکن ریه
- اسکن تمام بدن با ید ۱۲۳ پس از تحریک با rhTSH
سوالات متداول
چه معاینات پزشکی هسته‌ای در پردیس نور ارائه می‌شود؟
ما گزینه‌های زیر را برای معاینات پزشکی هسته‌ای ارائه می‌دهیم:
- اسکن هسته‌ای (Scintigraphy)
- SPECT و SPECT/CT
- تشخیص جامع بیماری‌های تیروئید، شامل بررسی هورمون‌ها، ندول‌های سرد، گواتر و بیماری هاشیموتو، و همچنین درمان
- اسکن قلب
معاینات پزشکی هسته‌ای چگونه انجام می‌شوند؟
معاینات پزشکی هسته‌ای مجموعه‌ای از تصاویر با وضوح بالا را برای ارزیابی عملکرد اندام‌ها ارائه می‌دهند. برای این منظور، مقدار بسیار کمی از یک ماده رادیواکتیو با نیمه‌عمر کوتاه، از طریق یک تزریق وارد جریان خون می‌شود. سپس با استفاده از دستگاه‌های اندازه‌گیری بسیار حساس، توزیع زمانی و مکانی این ماده در بدن اندازه‌گیری شده و تصاویری ایجاد می‌شود که بازتاب‌دهنده متابولیسم بدن هستند.
با استفاده از رادیوداروهای مختلف، فرایندهای متابولیکی گوناگون قابل اندازه‌گیری و تصویربرداری هستند. سپس با کمک دستگاه‌های اندازه‌گیری بسیار حساس، تابش به تصویر تبدیل می‌شود و امکان بررسی عملکردهای بدن و حتی اختلالات عملکردی آن‌ها فراهم می‌شود.
روند انجام معاینات پزشکی هسته‌ای در پردیس نور چگونه است؟
شرح کامل روند انجام معاینات را می‌توانید در صفحات پزشکی هسته‌ای ما مشاهده کنید.
معاینات شامل سه مرحله هستند:
- در مرحله آماده‌سازی، ماده رادیواکتیو متناسب با هر معاینه آماده شده و سپس به بیمار تزریق می‌شود (اغلب به‌صورت وریدی).
- مرحله فنی شامل انجام اسکن هسته‌ای (Scintigraphy)، SPECT یا PET و ارزیابی تصاویر توسط پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای است.
- پس از آن، مرحله اطلاع‌رسانی (تشخیص تخصصی) انجام می‌شود.
اسکن هسته‌ای (Scintigraphy) چیست؟
اسکن هسته‌ای، اندازه‌گیری و نمایش تصویری مواد رادیواکتیو نشاندار‌شده (رادیوداروها) در بدن است که با استفاده از دوربین گاما برای نمایش عملکرد اندام‌ها انجام می‌شود.
این کار می‌تواند به شکل تصاویر منفرد، برای مثال در اسکن تیروئید، تصاویر تمام بدن، مانند اسکن استخوان، یا تصاویر سریالی (پویا)، مانند اسکن کلیه انجام شود.
با کمک اسکن هسته‌ای، تقریباً می‌توان عملکرد متابولیکی تمامی سیستم‌های اندامی بدن را بررسی کرد.
انجام اسکن هسته‌ای چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان مورد نیاز برای تجمع ماده رادیواکتیو، بسته به اندامی که قرار است بررسی شود، متفاوت است. برای مثال، در اسکن استخوان حدود دو تا سه ساعت زمان لازم است تا ماده رادیواکتیو عمدتاً در سیستم اسکلتی تجمع پیدا کند؛ در حالی که در اسکن تیروئید این زمان تنها حدود ۲۰ دقیقه است.
در برخی معاینات، مانند بررسی عملکرد جداگانه کلیه‌ها، اسکن بلافاصله پس از تزریق ماده ردیاب آغاز می‌شود.
آیا برای انجام معاینه نیاز به آمادگی خاصی دارم؟
برخی معاینات به آمادگی خاصی نیاز دارند که پزشک ارجاع‌دهنده یا مرکز هنگام تعیین وقت، اطلاعات لازم را به‌طور کامل در اختیار بیمار قرار می‌دهد.
برای مثال، اگر برای اسکن قلب مراجعه می‌کنید که با هدف بررسی بیماری عروق کرونر قلب (CHD)، به‌عنوان یکی از عوامل زمینه‌ای حمله قلبی، انجام می‌شود، باید به مدت ۶ ساعت ناشتا باشید و طی ۱۲ ساعت پیش از معاینه هیچ ماده حاوی کافئینی مصرف نکرده باشید. با این حال، نوشیدن آب و مصرف داروها مجاز است.
کدام بیمه درمانی بخشی از هزینه‌های من را پوشش می‌دهند؟
برخی از شرکت‌های بیمه درمانی هزینه معاینه را بازپرداخت می‌کنند. این شرکت‌ها عبارت‌اند از:
- تامین اجتماعی
- خدمات درمانی
- نیروهای مسلح
- بانك ها
- اكثر بیمه های تكمیلی
سنجش تراکم استخوان DEXA چگونه انجام می‌شود؟
در سنجش تراکم استخوان، از اشعه ایکس برای تعیین میزان مواد معدنی موجود در استخوان‌ها استفاده می‌شود. این معاینه در حالت درازکش انجام می‌شود، بدون درد است و میزان تابش آن بسیار پایین است.
هرچه میزان مواد معدنی تشخیص‌داده‌شده در استخوان کمتر باشد، خطر شکستگی استخوان در اثر پوکی استخوان بیشتر خواهد بود.
پیش‌زمینه پزشکی سنجش تراکم استخوان:
پوکی استخوان یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیک سیستم اسکلتی است. افزایش جذب و تجزیه استخوان باعث از دست رفتن بافت استخوانی می‌شود و در نتیجه استخوان ضعیف‌تر می‌شود. در مقایسه با استخوان سالم، استخوان در این شرایط تحمل کمتری دارد و بنابراین بیشتر در معرض شکستگی قرار می‌گیرد.
این بیماری عمدتاً زنان پس از یائسگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و معمولاً بدون ایجاد علائم قابل توجه آغاز می‌شود. در بسیاری از موارد، بیماری تنها پس از بروز یک شکستگی غیرمنتظره استخوان، برای مثال شکستگی گردن استخوان ران، و گاهی با تأخیر تشخیص داده می‌شود.
نتیجه سنجش تراکم استخوان، همراه با سایر یافته‌ها، مانند آزمایش‌های آزمایشگاهی مربوط به عملکرد کلیه و عملکرد غده پاراتیروئید، مبنای پیشنهاد درمان را تشکیل می‌دهد. این پیشنهاد در مطب پزشکی هسته‌ای با بیمار مورد بحث قرار می‌گیرد.
مزایای SPECT/CT چیست؟
SPECT یا توموگرافی کامپیوتری با انتشار تک‌فوتونی، مشابه CT در رادیولوژی، امکان تصویربرداری مقطعی را فراهم می‌کند؛ یعنی عملکرد اندام‌ها به‌صورت برش‌به‌برش و در قالب یک حجم نمایش داده می‌شود.
SPECT همچنین می‌تواند با توموگرافی کامپیوتری رادیولوژیک به شکل SPECT/CT ترکیب شود که امکان تعیین دقیق‌تر موقعیت فضایی یافته‌ها را فراهم می‌کند.
به‌ویژه تصویربرداری هیبریدی، یعنی ترکیب روش‌های تصویربرداری مکمل در یک دستگاه، مانند دوربین گاما همراه با SPECT/CT و همچنین PET/CT، و در نتیجه انجام آن‌ها در یک فرایند معاینه، امکانات کاملاً جدیدی را برای تشخیص، برنامه‌ریزی درمان و بررسی میزان موفقیت درمان بسیاری از اندام‌ها فراهم می‌کند.
این موضوع به‌ویژه در بیماری‌های سرطانی (PET/CT)، اما همچنین در ارتوپدی (سیستم اسکلتی)، قلب و عروق (ارزیابی خطر حمله قلبی) و بسیاری از حوزه‌های دیگر اهمیت دارد.
SPECT/CT برای چه مواردی استفاده می‌شود؟
موارد استفاده رایج عبارت‌اند از:
- نورولوژی، برای مثال در تشخیص بیماری پارکینسون
- بررسی بیماری‌های قلبی مانند آنژین صدری
- در حوزه ارتوپدی، ترکیب SPECT با CT به تشخیص مواردی مانند التهاب استخوان‌ها و مفاصل، اختلال در روند بهبود شکستگی، شل‌شدن پروتز یا سرطان استخوان کمک می‌کند.
- بسیاری از روش‌های دیگر برای بررسی سایر اندام‌ها با استفاده از پزشکی هسته‌ای
چه معاینات SPECT/CT در پردیس نور ارائه می‌شود؟
پردیس نور، از جمله، روش‌های زیر را ارائه می‌دهد:
- اسکن تیروئید شامل اندازه‌گیری جذب ماده (در گواتر و پرکاری تیروئید)
- اسکن میوکارد در حالت استرس برای بررسی بیماری عروق کرونر
- بررسی عملکرد جداگانه کلیه‌ها در موارد اختلال عملکرد، انسداد یا فشار خون بالا
- بررسی غدد لنفاوی نگهبان برای آماده‌سازی بهینه جراحی در ملانوما و سرطان پستان
- اسکن استخوان برای مرحله‌بندی متاستازهای استخوانی
- اسکن گیرنده‌های سوماتواستاتین برای بررسی تومورهای نورواندوکرین
- اسکن PSMA برای بررسی سرطان پروستات
- اسکن پاراتیروئید برای تعیین محل غده پیش از جراحی
- اسکن تمام بدن با ید برای بررسی سرطان تیروئید
اسکن غدد بزاقی چه زمانی انجام می‌شود؟
اسکن غدد بزاقی برای ارزیابی عملکرد غدد بزاقی اصلی سر، یعنی غدد پاروتید و زیر فکی، استفاده می‌شود.
در مواردی که احتمال ابتلا به بیماری شوگرن (Sjögren) وجود دارد، اسکن غدد بزاقی می‌تواند برای تأیید تشخیص و ارزیابی شدت بیماری مفید باشد.
علاوه بر این، اسکن غدد بزاقی برای بررسی خشکی دهان (Xerostomia) و همچنین پیش و پس از پرتودرمانی، مانند تابش خارجی ناحیه گردن، کاربرد دارد.
اسکن پاراتیروئید چه زمانی انجام می‌شود؟
اسکن پاراتیروئید با Tc99m sestamibi در موارد پرکاری اولیه پاراتیروئید و در موارد استثنایی پرکاری ثانویه پاراتیروئید، برای تعیین محل غده پیش از جراحی انجام می‌شود.
این روش امکان انجام جراحی کم‌تهاجمی را فراهم می‌کند.