رادیولوژی مداخلهای
رادیولوژی مداخلهای (Interventional Radiology) یکی از شاخههای تخصصی و نسبتاً نوین پزشکی است که با استفاده از روشهای پیشرفته تصویربرداری، امکان تشخیص و درمان بسیاری از بیماریها را به صورت کمتهاجمی فراهم میکند. در این روشها، پزشک با هدایت دقیق تصاویر حاصل از سیتیاسکن، سونوگرافی، MRI و آنژیوگرافی، ابزارها و تجهیزات پزشکی را از طریق یک شکاف یا برش بسیار کوچک در پوست به محل موردنظر هدایت میکند و اقدامات تشخیصی یا درمانی را با حداقل آسیب به بافتهای اطراف انجام میدهد.
اقدامات رادیولوژی مداخلهای در درمان طیف گستردهای از بیماریها کاربرد دارند؛ از جمله اختلالات عروقی مانند تنگی یا انسداد شریانهای محیطی، بیماریهای سیستم صفراوی مانند انسداد مجاری صفراوی ناشی از تومورها، و بیماریها و ضایعات اندامهای پارانشیمی مانند تومورهای کبدی و متاستازهای کبدی. از روشهای درمانی این حوزه میتوان به ابلیشن با فرکانس رادیویی (RFA) برای تخریب هدفمند برخی ضایعات اشاره کرد.
مزایای اقدامات رادیولوژی مداخلهای
در بسیاری از اقدامات رادیولوژی مداخلهای، به دلیل ماهیت کمتهاجمی روش، نیازی به جراحی باز وجود ندارد. این موضوع میتواند مزایایی مانند کاهش درد و خونریزی، کاهش خطر عفونت، آسیب کمتر به بافتهای سالم، دوره نقاهت کوتاهتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره را به همراه داشته باشد. همچنین بسیاری از این پروسیجرها با بیحسی موضعی انجام میشوند و در موارد مناسب، نیاز به بیهوشی عمومی وجود ندارد.
برای دسترسی سریعتر، خدمات این صفحه در پنج گروه مرتب شدهاند: نمونهبرداری و تشخیص، درناژ و دسترسی، آمبولیزاسیون، ابلیشن و درمانهای موضعی، و اقدامات ستون فقرات و کنترل درد. عنوان هر خدمت به صفحه توضیحی موجود یا معرفی اقدامات نیمهتهاجمی هدایت میشود.
خدمات اینترونشن بر اساس نوع اقدام
سوالات متداول
نمونه برداری یا بیوپسی چیست؟
در بیوپسی (نمونهبرداری)، بخشی از بافت یا ماده موردنظر از بدن موجود زنده برداشته شده و برای بررسیهای تخصصی به پزشک آسیبشناس (پاتولوژیست) ارجاع داده میشود. هدف از این بررسی، ارزیابی دقیق ساختار و ویژگیهای سلولی و بافتی نمونه و کمک به تشخیص بیماری است. بسته به نوع نمونه و بیماری موردنظر، ممکن است آزمایشهای شیمیایی و بررسیهای تکمیلی آزمایشگاهی نیز برای رسیدن به تشخیص دقیق انجام شود.
بیوپسی در تشخیص بیماریهای پستان چگونه استفاده میشود؟
در بیمارانی که نتایج بررسیهای تصویربرداری پستان مشکوک یا غیرقطعی باشد، میتوان از روشهای نمونهبرداری هدفمند برای بررسی دقیقتر ضایعه استفاده کرد. در این روش، با کمک سونوگرافی و یا ماموگرافی و تحت بیحسی موضعی، نمونهای از بافت موردنظر برداشته میشود و برای بررسی پاتولوژی ارسال میگردد.
همچنین در برخی موارد، نمونهبرداری میتواند با هدایت MRI پستان (MR Mammography) انجام شود. این روش امکان بررسی و نمونهبرداری دقیق از ضایعاتی را که در سایر روشهای تصویربرداری بهخوبی قابل دسترسی نیستند، فراهم میکند و در موارد مناسب میتواند از انجام اقدامات جراحی تهاجمیتر تحت بیهوشی جلوگیری کند.
در برخی شرایط نیز برای جراحی حفظ پستان و برداشت دقیق و محدود بافت مشکوک، محل ضایعه یا غده لنفاوی با استفاده از سیم قلابدار (Wire Hook) علامتگذاری میشود تا جراح بتواند ناحیه موردنظر را با دقت بیشتری شناسایی و خارج کند.
درناژ چیست؟
در درناژ (Drainage)، با استفاده از هدایت تصویری، معمولاً سونوگرافی، یک سوزن ظریف وارد محل تجمع غیرطبیعی مایع در بدن شده و از طریق آن یک کاتتر باریک قرار داده میشود. این کاتتر امکان تخلیه تدریجی و کنترلشده مایع را فراهم میکند.
این اقدام معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و روشی کمتهاجمی برای تخلیه تجمعات پاتولوژیک مایع، مانند برخی آبسهها یا تجمعات مایع، به شمار میرود؛ بهویژه در شرایطی که این تجمعات با درمان دارویی بهتنهایی بهطور کافی کنترل یا برطرف نمیشوند.
آیا انجام نمونه بردای باعث پخش شدن تومور یا سرطان میشود ؟
این یک باور نادرست قدیمی است. تکنولوژیهای جدید و سوزنهای مخصوصی که ما استفاده میکنیم، احتمال هرگونه آسیب یا پخش شدن سلولها را به صفر میرساند. نمونهبرداری دقیقترین راه برای تشخیص نوع بیماری و تعیین پروتکل درمانی صحیح است و بدون آن درمان ناقص خواهد بود.
آیا در حین انجام این روشها بیهوش میشویم؟
اکثر اقدامات رادیولوژی مداخلهای نیازی به بیهوشی کامل ندارند و با «بیحسی موضعی» و در صورت نیاز با «آرامبخش (Sedation)» انجام میشوند. بیمار در تمام مدت هوشیار است اما دردی حس نمیکند. برای موارد خاص و طولانیتر، ممکن است حضور متخصص بیهوشی جهت آرامبخشی عمیق توصیه شود.
در آنژیوگرافی چه کاری انجام میشود؟
در آنژیوگرافی (Angiography)، پس از تزریق ماده حاجب به داخل عروق، تصاویر متعددی از عروق تهیه و با پردازش رایانهای بازسازی میشوند تا مسیر عروق، محل تنگی یا انسداد و سایر اختلالات عروقی با دقت بررسی شود.
آنژیوگرافی علاوه بر کاربرد تشخیصی، امکان انجام برخی اقدامات درمانی کمتهاجمی روی عروق را نیز فراهم میکند. در صورت وجود تنگی یا انسداد، بسته به شرایط بیمار، میتوان اقداماتی مانند آنژیوپلاستی، گشادکردن رگ با بالون (بالونآنژیوپلاستی) و قرار دادن استنت را با هدایت تصویربرداری انجام داد.